Azərbaycan Respublikasının Konstitusiya Məhkəməsinin Plenumu 25 iyul 2019-cu ildə “Banklar haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun 1.0.9-cu, “İpoteka haqqında”  Azərbaycan Respublikası Qanununun 10.5, 14 və 48-ci maddələrinin və Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin 307.4, 405.1 və 477.0.1-ci maddələrinin əlaqəli şəkildə şərh edilməsinə dair”qərar ( bundan sonra: Qərar) qəbul etmişdir. Qərarda Konstitusiya Məhkəməsi zaminlik və kredit xətti müqaviləsinin təminatı kimi bağlanmış ipoteka müqavilələrinin zəruri şərtlərində dəyişiklik olduqda müqavilənin etibarlılığı məsələlərinə dair mövqeyini bildirmişdir.

Qərara əsasən, zaminlik müqaviləsində zaminin razılığı olmadan öhdəlik dəyişdirildikdə və bu dəyişiklik zaminin vəziyyətinin ağırlaşmasına səbəb olduqda, zaminliyə xitam verilir. Konstitusiya Məhkəməsi Qərarda praktikada mübahisəli məsələ olan zaminliyə qismən və ya bütövlükdə xitam verilməsi ilə bağlı bildirmişdir ki, bu zaman zaminliyə qismən yox, bütövlükdə xitam verilir. Buna əsas kimi Mülki Məcəllədə zaminliyə qismən xitam verilməsinin nəzərdə tutulmaması göstərilmişdir. Qeyd edək ki, zaminliyə qismən xitam verilməsi dedikdə, zaminin dəyişiklik nəticəsində yaranmış öhdəlik həcmində yox, imzaladığı müqavilədə nəzərdə tutulmuş şərtlər çərçivəsində məsuliyyət daşıması nəzərdə tutulur.

Kredit xətti müqaviləsinin təminatı kimi bağlanmış ipoteka müqaviləsində zəruri şərtlərin göstərilməməsi və sonradan bu cür şərtlər müəyyən edilərkən ipoteka qoyanın razılığının alınmaması halında isə, Konstitusiya Məhkəməsinin hüquqi mövqeyi zaminlikdən fərqli olaraq, ipoteka müqaviləsinin xitamı deyil, ümumiyyətlə, bağlanmamış hesab edilməsi yönündədir. Belə ki, qanunvericiliyə əsasən, ipoteka qoyanın razılığı olmadan öhdəliyin dəyişdirilməsi ipoteka müqaviləsinin xitamı üçün əsas deyil. Lakin tərəflər müqavilənin bütün mühüm şərtləri barəsində tələb olunan formada razılığa gəldikdə müqavilə bağlanmış sayılır.  Bu səbəbdən, kredit xətti müqaviləsinin təminatı kimi bağlanmış ipoteka müqaviləsində zəruri şərtlərin (məbləğ, müddət, faiz dərəcəsi, valyuta və s.) göstərilməməsi müqavilənin bağlanmamış hesab edilməsinə səbəb olur. Qeyd edək ki, ipoteka müqaviləsində qanunvericiliyin tələblərinə uyğun olaraq bütün zəruri şərtlər göstərildiyi və bu şərtlərin sonradan bağlanmış kredit müqavilələrində ipoteka qoyanın razılığı olmadan onun ziyanına dəyişdirildiyi halda, ipoteka qoyan ipoteka müqaviləsində müəyyən edilmiş şərtlər çərçivəsində məsuliyyət daşıyır.